Tego nie wiesz o regionie: Łem, Łemkamy, Łemkowie

Łemkowska chyża we wsi Nowica powiat gorlicki / fot. CC BY-SA 3.0 / mzopw - {{own}}? / wikipedia.org

Łemkowska chyża we wsi Nowica powiat gorlicki / fot. CC BY-SA 3.0 / mzopw - {{own}}? / wikipedia.org

Celem tej – miejmy nadzieję – długiej serii jest prezentowanie ciekawostek z archeologii, historii i etnografii dotyczących Bieszczad. Rzeczy z których nie zawsze zdajemy sobie sprawę lub po prostu o nich nie wiemy. Zaczniemy od odpowiedzi na pytanie: skąd wzięła się nazwa „Łemkowie”?

Do połowy XIV wieku ziemie Łemkowszczyzny były praktycznie niezamieszkane. Osadnictwo wołosko – ruskie pojawiło się na początku piętnastego stulecia po Chrystusie. Termin „Łemkowszczyzna” jest potocznym określeniem terenów od Wysokiego Działu Bieszczad po dolinę Popradu w Beskidzie Sądeckim. Zaliczano do niej również tzw. Ruś Szlachtowską (region czterech wsi w dolinie Ruskiego Potoku) i pas Beskidów po stronie Słowackiej.

Co oznacza nazwa Łemkowie?

Profesor Roman Reinfuss w swojej publikacji przedstawia wersję następującą. Ludność obrządku wschodniego, która zamieszkiwała wspomniany teren sama określała się nazwą „Rusnaky”. Polacy nazywali tę grupę „Ruśnioki” i „Rusiny”. Nazwa „Łemko” wzięła się od słowackiego słowa „łem” oznaczające „tylko” lub „ale”.

Kto przypisał ją do opisywanej grupy? Najbliżsi sąsiedzi zza wspominanego Wysokiego Działu, czyli Bojkowie. Samo słowo „łem” było dla nich z jednej strony rażące, ale i w pewien sposób śmieszne. Przezwali oni swoich najbliższych sąsiadów „Łemkamy”. Określenie to objęło ono w XIX wieku praktycznie całą grupę zachodnich górali zamieszkujących opisywanej wyżej tereny. Nazwę tę i określenie Łemkowszczyzna wkrótce zostały spopularyzowane przez… prasę i polityków.

Ciekawy jest również proces etnogenezy Łemków. Zależnie na przykład od kontekstu badawczego określa się ich mianem grupy etnicznej lub etnograficznej. W okresie międzywojennych pojawiła się nawet teoria, że Łemkowie mają czysto polskie pochodzenie. O tym jednak innym razem.


Bądź na bieżąco!
Zapisz się na nasz bezpłatny newsletter.